Państwa: - Wielka Brytania Języki: - czeski - angielski - niemiecki - ukraiński - rosyjski - włoski - rumuński Rosja, Federacja Rosyjska (ros. Росси́я, Rossija; Российская Федерация, Rossijskaja Fiedieracyja) posłuchaj po rosyjsku * – państwo rozciągające się od wschodniej Europy poprzez północną część Azji aż po Ocean Spokojny. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 8. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie i Bangladeszu). W ZSRR Rosja (czyli Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka, w skrócie RFSRR) pełniła rolę dominującą, od 1991 roku jest samodzielnym państwem. Widać różnicę między obecną pozycją Rosji, a czasami zimnej wojny, kiedy ZSRR był jednym z dwóch światowych supermocarstw. Obecnie Rosja jest uważana za światowe mocarstwo, a przez niektórych nawet za supermocarstwo, posiadające argumenty w postaci dużych sił zbrojnych i zasobów ropy naftowej oraz gazu,a także relatywnie wielkiego PKB, co wykorzystuje do kształtowania polityki w państwach w obrębie Wspólnoty Niepodległych Państw i Unii Europejskiej. Pochodzenie nazwy kraju  Nazwa Rosja, którą zaczęto używać w XV wieku, pochodzi od greckiej nazwy Rusi Rhōs. Zatem Rosja znaczy tyle co "Ruś". O ile etymologia słowa Rosja wydaje się oczywista, o tyle pochodzenie słowa Ruś wzbudza wiele kontrowersji. W historii wywodzono ją od nazwy starożytnego plemienia Roksolanów (hipoteza stworzona przez Sz. Zimorowica), albo od słowa "rossieja" co oznacza "po ziemi, daleko" (hipoteza autorstwa M. Stryjkowskiego). Współcześni lingwiści wywodzą najczęściej nazwę Ruś od ugrofińskiego słowa "Ruotsi", które oznacza "wojownik, mieszkaniec wybrzeża", może "wiking" ? Finowie do dzisiaj nazywają tak Szwedów. [1] Polityka  Rola w polityce światowej  Ponieważ Federacja Rosyjska jest prawnym sukcesorem ZSRR, a większość terytorium, ludności i produkcji przemysłowej ZSRR była w Rosji, po upadku ZSRR Rosja nadal pełni ważną rolę w polityce światowej. Kraj ten należy do G8, pomimo że ze swoim nominalnym produktem krajowym brutto zajmuje 9. miejsce na świecie. Rosja została oficjalnie włączona do G7 w roku 1998 nie ze względu na znaczenie ekonomiczne, lecz z przyczyn politycznych. Był to wyraz wdzięczności dla prezydenta Jelcyna za przeprowadzenie reform gospodarczych w Rosji i za jego neutralną postawę wobec rozszerzenia NATO na wschód, co dało G7 + Rosję. G8 utworzono już za rządów Władimira Putina wraz z polepszaniem się w tym czasie sytuacji ekonomicznej w Rosji. Ustrój polityczny  Zobacz więcej w osobnym artykule: Ustrój polityczny Rosji. Rosja jest państwem federacyjnym o prezydenckim systemie rządów. Od 17 kwietnia 1992 roku używa 2 równorzędnych nazw Rosja i Federacja Rosyjska. Zgodnie z konstytucją, zaaprobowaną w referendum z 12 grudnia 1993 roku, głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję. Prezydent ma szerokie uprawnienia w zakresie władzy ustawodawczej (prawo wydawania dekretów z mocą ustawy) i władzy wykonawczej (jest m.in. gwarantem konstytucji, praw i swobód obywatelskich, naczelnym dowódcą sił zbrojnych oraz arbitrem w sprawach między władzą centralną i regionalną). Organem władzy ustawodawczej jest dwuizbowy parlament — Zgromadzenie Federalne, składające się z izby wyższej: Rady Federacji oraz izby niższej: Dumy Państwowej. W skład Rady Federacji wchodzi 178 członków (po 2 przedstawicieli z każdego z 89 podmiotów federacji: po 1 reprezentancie władzy ustawodawczej i wykonawczej). Duma Państwowa składa się z 450 deputowanych wybieranych na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych (225 mandatów zostaje obsadzonych w okręgu federalnym na podstawie systemu proporcjonalnego z list partyjnych, 225 — w okręgach 1-mandatowych). Organem władzy wykonawczej jest rząd, na którego czele stoi przewodniczący (premier) powoływany przez prezydenta w uzgodnieniu z Dumą Państw. Członków rządu mianuje prezydent na wniosek premiera. Republiki wchodzące w skład Federacji Rosyjskiej mają własne konstytucje i organy władzy ustawodawczej oraz wykonawczej. Przestrzeganie praw i swobód  Wolność i demokracja W raporcie Freedom in the World 2005, ogłoszonym przez Freedom House, Rosja znalazła się w kategorii państw „Bez wolności” ze wskaźnikiem 5,5 w 7-stopniowej skali. Raport Freedom in the World jest efektem monitorowania przez organizację Freedom House zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzyszeń) w 192 krajach i 14 największych terytoriach zależnych i spornych. Raport ocenia państwa i terytoria w skali od "1" (najlepszy) do "7" (najgorszy) i kwalifikuje do jednej z 3 kategorii: "Wolne", "Częściowo wolne" i "Bez wolności" Raporty są opracowywane od 1972 r. Wolność prasy i mediów     * W raporcie Freedom of the Press 2005 (Freedom House) Rosja znalazła się w kategorii państw „Bez wolności” na 145 miejscu na 194 ze wskaźnikiem 68 w 100-stopniowej skali[2]     * W rankingu Press Freedom Index 2004 organizacji Reporterzy bez Granic, Rosja jest na 138 miejscu na 167[3]. System penitencjarny Rosyjskie Gławnoje Uprawlienie Ispołnienija Nakazanii (GUIN) - Główny Zarząd Wykonania Kar - jest drugą co do wielkości (po amerykańskiej) machiną penitencjarną na świecie. W więzieniach przetrzymywanych jest ponad osiemset tysięcy osób, GIUN składa się [dane z 2005 roku] z 765 obozów, 598 zakładów przemysłowych i 70 gospodarstw rolnych, z roczną produkcją o wartości 16 miliardów rubli. System penitencjarny w Rosji zatrudnia 350 tysięcy osób. Ponad 38% skazańców to recydywiści. Ponad 150 tysięcy więźniów choruje na gruźlicę i AIDS, w latach 2003-2004 zmarło lub popełniło samobójstwo ok. 1600 osób. Geografia  Położenie  Rosja położona jest na dwóch kontynentach: Europie i Azji. Rozciąga się od Europy Wschodniej przez północno-środkową Azję, aż do Oceanu Spokojnego. Rosja graniczy z Norwegią, Finlandią, Estonią, Łotwą, Białorusią, Ukrainą, Gruzją, Azerbejdżanem, Kazachstanem, Chinami, Mongolią, Koreą Północną oraz Litwą i Polską (z dwiema ostatnimi poprzez obwód kaliningradzki). Graniczy także z kilkoma państwami poprzez Morze Bałtyckie, Morze Czarne, Morze Kaspijskie, Morze Ochockie oraz poprzez Morze Beringa (Cieśnina Beringa) z USA. Długość granic lądowych wynosi 20,3 tys km, morskich - 38 tys km. Rozciągłość południkowa Rosji wynosi do 4000 km, natomiast rozciągłość równoleżnikowa - 9000 km. Klimat  Klimat przeważnie kontynentalny strefy umiarkowanej i podbiegunowej, na niewielkim obszarze wschodniego wybrzeża klimat monsunowy, a nad Morzem Czarnym klimat podzwrotnikowy typu śródziemnomorskiego. Średnia temperatura lipca od 2°C na północnym wybrzeżu i 15°C na wschodzie do 25°C na południu Niziny Wschodnioeuropejskiej. Średnia temperatura stycznia od 1°C nad Morzem Czarnym i -6°C na zachodzie do -20°C na wschodnim wybrzeżu i poniżej -30°C w Syberii Wschodniej (w rejonie Ojmiakonu ok. -50°C). Roczna suma opadów od ponad 600 mm na krańcu zachodnim i wschodnim do około 200 mm na Syberii Środkowej i Wschodniej oraz poniżej 200 mm na Nizinie Nadkaspijskiej. W wysokich górach do 1000 mm. Pokrywa śnieżna utrzymuje się od 1 miesiąca nad Morzem Czarnym do 9 miesięcy na wybrzeżach Morza Arktycznego. Wraz ze zmniejszeniem się wpływu Oceanu Atlantyckiego maleje ilość opadów atmosferycznych i rośnie roczna amplituda temperatury powietrza. W okolicach Wierchojańska odnotowano największe na Ziemi, wynoszące powyżej 60°C, roczne amplitudy temperatury powietrza. Ukształtowanie powierzchni  Topografia Rosji Topografia Rosji Europejską część Rosji zajmuje Nizina Wschodnioeuropejska. W jej części północnej dominuje krajobraz polodowcowy. Najwyższymi wzniesieniami niziny są wzgórza Wałdaj, gdzie znajdują się źródła Wołgi - najdłuższej rzeki Europy oraz Dniepru i Dźwiny. Europejską część Rosji od azjatyckiej oddzielają góry Ural. Na wschód od Uralu rozciąga się Nizina Zachodniosyberyjska o powierzchni około 3 mln km², która stopniowo przechodzi w Wyżynę Środkowosyberyjską (wraz z górami Putorana) o powierzchni około 3,5 mln km². Na północ od Wyżyny Środkowosyberyjskiej rozciąga się Nizina Północnosyberyjska, natomiast na wschód rozpoczyna się Nizina Środkowojakucka. Na wschód od tej niziny rozpoczynają się wschodnio-syberyjskie pasma górskie na które składają się: Góry Wierchojańskie, Góry Czerskiego, Góry Anadyrskie, Góry Koriackie oraz Góry Środkowe na półwyspie Kamczatka. Na południu Niziny Zachodniosyberyjskiej ku wschodowi rozciągają się południowo-syberyjskie pasma górskie na które składają się: Ałtaj, Sajany, Góry Jabłonowe, Góry Borszczowoczne, Góry Stanowe, Pasmo Stanowe, Góry Ałdańskie, Dżugdżur oraz Sichote Aliń. Najwyższym szczytem Rosji jest Elbrus o wysokości 5642 m n.p.m. znajdujący się w górach Kaukaz, najdłuższą rzeką jest Ob o długości 4338 km lub 5410 km (od źródeł Irtyszu). W Rosji znajduje się też najdłuższa rzeka Europy - Wołga o długości 3690 km. Największym jeziorem Rosji (i Świata) jest Morze Kaspijskie. W Rosji znajduje się też najgłębsze jezioro na świecie - Bajkał (około 1/5 światowych zasobów wody słodkiej). Ma on głębokość 1637 m, natomiast dno jeziora jest 1285 metrów pod poziomem morza, co tworzy największą na świecie kryptodepresję. Największe miasta Rosji  Zobacz więcej w osobnym artykule: Miasta w Rosji. Miasto     Ludność     Powierzchnia Moskwa     10 415 400     1081 km² Sankt Petersburg     4 600 000     605 km² Nowosybirsk     1 405 600     447 km² Niżny Nowogród     1 297 600     673 km² Jekaterynburg     1 287 007     490 km² Samara     1 157 880     311 km² Omsk     1 134 016     572 km² Kazań     1 105 289     425 km² Czelabińsk     1 077 174     486 km² Rostów nad Donem     1 062 144     354 km² Ufa     1 042 437     753,7 km² Wołgograd     1 011 417     565 km² Perm     1 001 653     798 km² Demografia  (2007) Liczba ludności     141 377 752 Ludność według wieku 0 - 14 lat     14,6 % (mężcz. 10 563 567; kobiety 10 021 316) 15 - 64 lat     71,1 % (mężcz. 48 412 612; kobiety 52 061 604) ponad 64 lata     14,4 % (mężcz. 6 360 038; kobiety 13 958 615) Średnia wieku całej populacji     38,2 lat mężczyźni     35 lat kobiety     41,3 lat Przyrost naturalny     -0,48% Współczynnik urodzeń     10,92 urodzeń/1000 mieszkańców Współczynnik zgonów     16,04 zgonów/1000 mieszkańców Współczynnik migracji     0,28 migrantów/1000 mieszkańców Ludność według płci przy narodzeniu     1,06 mężczyzn/kobiet poniżej 15 lat     1,05 mężczyzn/kobiet 15 - 64 lat     0,93 mężczyzn/kobiet powyżej 64 lat     0,46 mężczyzn/kobiet Umieralność noworodków w całej populacji     11,06 śmiertelnych/1000 żywych płci męskiej     12,6 śmiertelnych/1000 żywych płci żeńskiej     9,42 śmiertelnych/1000 żywych Oczekiwana długość życia w całej populacji     65,87 lat mężczyzn     69,12 lat kobiet     73,03 lat Rozrodczość     1,39 urodzeń/kobietę Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS     1,1% (2001) Liczba osób żyjących z HIV/AIDS     860 000 (2001) [4] Liczba zmarłych na HIV/AIDS     9 000 (2001) Statystyki demograficzne  Według Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organisation, WHO), 2003:     * Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia: Rosja zajmuje 48 miejsce w Europie (na 52, łącznie z azjatyckimi państwami b. ZSRR). W całej populacji: 65 lat, w tym: mężczyźni 58 lat, kobiety 75 lat. Polska: 28., odpowiednio: 75, 71, 79 lat[5].     * Pod względem oczekiwanej długości życia mężczyzn, Rosja jest na 50 miejscu w Europie (na 52). Polska: 28[6]     * Śmiertelność poniżej 5 roku życia: 15 miejsce w Europie (18 na 1000; dziewczynki 14 na 1000). Polska 25., odpowiednio: 7 i 9 na 1000[7].     * Śmiertelność dorosłych(15-59 lat): 1 miejsce w Europie (480 na 1000; kobiety 182 na 1000). Polska: 20., 202 na 1000; kobiety 81 na 1000[8].     * Oczekiwane dalsze trwanie życia w zdrowiu osób w wieku 60 lat (2002): 48 miejsce w Europie na 52. Mężczyźni: 10,1 lat, kobiety 14,2 lat. Polska: 28., mężczyźni: 17,3 lat, kobiety: 22,17 lat[9] Struktura etniczna  Zgodnie ze spisem ludności przeprowadzonym w 2002 roku Rosjanie stanowią 79,8% populacji kraju, 3,8% to Tatarzy, 2% Ukraińcy, 1,2% Baszkirzy, 1,1% Czuwasze, 0,9% Czeczeni, 0,8% Ormianie. Historia  Zobacz więcej w osobnym artykule: historia Rosji. Gospodarka  Budowane centrum finansowe Moskwy Budowane centrum finansowe Moskwy Ze względu na olbrzymie terytorium, liczbę ludności oraz ogromne zasoby naturalne Rosja należy do większych gospodarek świata. Pod względem całości PKB liczonego według parytetu siły nabywczej zajmuje dziewiąte miejsce na świecie, a w cenach bezwzględnych dwunaste. Pod względem PKB per capita w obu kategoriach zajmuje 59. miejsce. PKB, inflacja, bezrobocie      * Produkt krajowy brutto (2006): 1.72 bln USD     * PKB na 1 mieszkańca (2004): 12.100 USD (Polska: 14.100 USD)     * Wzrost PKB (I kwartał 2007): 6,6% (Polska 7,4%)     * Struktura PKB (2006)           o rolnictwo: 5,3% (Polska: 4,8%)           o przemysł: 36,6% (Polska: 31,2%)           o usługi: 58,2% (Polska: 64%)     * Inflacja (2004): 9,8% (Polska: 1,2%)     * Bezrobocie (2006): 6,6% (Polska: 12,2%)     * Ludność poniżej minimum egzystencji (2006): 17,9% (Polska: 13,1%) Import, eksport  Rosyjskimi towarami eksportowymi są: ropa naftowa, gaz ziemny, rudy żelaza i innych metali, drewno, węgiel kamienny, produkty rolnicze, stal i żelazo, broń, maszyny. Główne kierunki eksportu: Holandia, Niemcy, Włochy, Chiny, Ukraina, Turcja, Szwajcaria,Białoruś, USA. Partnerzy importowi: Niemcy, Ukraina, ChRL, Japonia, Białoruś, USA, Włochy, Korea Południowa, Francja. W 2004 wartość eksportu (183,2 mld USD) była prawie dwukrotnie większa od importu (94,8 mld USD) [10]. Według SIPRI, Rosja jest największym na świecie eksporterem ciężkiej broni konwencjonalnej[11]. Ropa, gaz, metale i drewno stanowią ponad 80% eksportu, co powoduje dużą wrażliwość rosyjskiej gospodarki na wahania światowych cen surowców [12]. Wartość eksportu niektórych towarów (mld USD, WTO 2002) Kategoria     Rosja     Polska Surowce mineralne     53     8,1 Żywność     5,4     2,7 Produkty chemiczne     8,95     2,7 Maszyny, urządzenia, środki transportu     17,0     12,9 Wyroby włókiennicze, obuwie     2,6     nie sklasyfikowano (b. mało) Drewno, wyroby papiernicze     5,8     nie sklasyfikowano (b. mało) Porównanie wartości eksportu i importu kilku państw (mld USD) Państwo     Eksport     Import USA     681,9     1164,0 Niemcy     648,3     522,0 Chiny     325,6     295,2 Francja     307,8     303,0 Włochy     268,9     245,3 Holandia     221,9     201,1 Meksyk     160,7     168,7 Tajwan     130,6     112,5 Rosja     105,8     46,0 Polska     36,1     50,3 Dodatkowe informacje można znaleźć na stronach: 1) Światowej Organizacji Handlu 2) UNDP 3) Banku Światowego 4) prezydenta Rosji 5) Federalnej Służby Statystyki Państwowej Rosji 6) Polskiej strony o Rosji Inne informacje  Wyjątkowo wysokie ceny surowców w 2004 (np. cena ropy marki Urals w styczniu 2005 była prawie 2,5-krotnie wyższa, niż przed trzema laty) spowodowały wzrost dochodów budżetu. Powstała nadwyżka budżetowa (ponad 4% PKB; planowano 0,5%). Dzięki temu środki zgromadzone w Funduszu Stabilizacyjnym przekroczyły na koniec 2004 r. 18 mld USD, co pozwoliło na przedterminową spłatę długu wobec Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Trwają rozmowy o przedterminowej spłacie długu wobec Klubu Paryskiego[13]. W 2005 w przetargach o koncesje na wydobywanie nośników energii i metali strategicznych mogą uczestniczyć jedynie firmy, w których przynajmniej 51% będzie stanowił kapitał rosyjski. Literatura  Rosyjska literatura w języku rosyjskim zaczęła się rozwijać pod koniec XVIII wieku. Ważni pisarze i poeci rosyjscy to Aleksander Puszkin, Fiodor Dostojewski, Lew Tołstoj, Michaił Bułhakow, Maksim Gorki. Kultura  Święta państwowe Data     Polska nazwa     Oryginalna nazwa 1 stycznia-2 stycznia     Nowy Rok     Новый год 7 stycznia-8 stycznia     prawosławne Boże Narodzenie     Рождество Христово православное 23 lutego     Dzień Obrońcy Ojczyzny     День защитника Отечества 8 marca     Międzynarodowy Dzień Kobiet     Международный женский день 1 maja     Święto Wiosny i Pracy     Праздник весны и труда 9 maja     Dzień Zwycięstwa     День Победы 12 czerwca     Dzień Rosji     День России 4 listopada     Dzień Jedności Narodowej     День народного единства Przypisy     1. ↑ Brückner, Aleksander: Słownik etymologiczny języka polskiego, hasła: "Rosja" i "Ruś" (Kraków: Nakładem Krakowskiej Spółki Wydawniczej, 1927).    2. ↑ Freedom of the Press 2005    3. ↑ Ranking 2005    4. ↑ www3.who.int    5. ↑ WHO1    6. ↑ WHO2    7. ↑ WHO3    8. ↑ WHO4    9. ↑ WHO5   10. ↑ (RER, s. 21)   11. ↑ Główni eksporterzy broni   12. ↑ (The World Factbook 2005)   13. ↑ Bank Światowy, pdf Zobacz też      * Ministerstwo Spraw Zagranicznych Federacji Rosyjskiej źródło: Wikipedia