Język niemiecki

Język niemiecki - język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. Jest bardzo zróżnicowany regionalnie, i niektóre dialekty - takie jak dialekt używany w "niemieckojęzycznej" części Szwajcarii (schweizerdeutsch albo schwyzerdütsch, należący do grupy dialektów alemańskich) - są czasem klasyfikowane jako osobne języki. Najbliżej spokrewniony jest z językiem niderlandzkim, który jednak cechuje bardziej uproszczony system gramatyczny.
Dialekty języka niemieckiego (często w kontakcie z innymi językami) odegrały kluczową rolę w kształtowaniu się kilku innych języków. Przykładem jest tu wykształcony w średniowieczu język jidysz oraz język luksemburski. W XIX wieku natomiast z kilku dialektów niemieckich rozwinął się w USA język pensylwański (jeśli nie uznawać go za odmianę języka niemieckiego).

Alfabet niemiecki jest odmianą alfabetu łacińskiego i składa się z 30 liter. Oprócz 26 liter klasycznych zawiera także przegłosy ä, ö i ü (tzw. Umlaut) oraz ß (tzw. Es-Zett lub scharfes S, zob. ß). Przy braku odpowiednich czcionek muszą one być zastępowane odpowiednimi dwuznakami (ä = ae, ö = oe, ü = ue, ß = ss).
A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S   T U Ü V W X Y Z
a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z
Cechą charakterystyczną niemieckiej ortografii jest pisownia wszystkich rzeczowników wielką literą (występująca współcześnie ponadto jedynie w ortografii jęz. luksemburskiego).
W 1998 r. wprowadzono reformę (potem kilkakrotnie modyfikowaną) niemieckiej ortografii, która polega m.in. na wariantowym zniemczeniu pisowni niektórych wyrazów obcych, zwiększeniu liczby wyrażeń pisanych rozdzielnie oraz wielką literą, jak również zastąpieniu ß występującego po krótkiej samogłosce przez ss oraz zwiększeniu częstotliwości używania litery ä zamiast e. Nowa pisownia formalnie obowiązuje już w Niemczech i Austrii, jest jednak ignorowana przez największe wydawnictwa prasowe.
Dialekty języków zachodniogemańskich w kontynentalnej Europie
Dialekty języków zachodniogemańskich w kontynentalnej Europie
Wygląd szkolnego pisma ręcznego w języku niemieckim był ściśle uregulowany. Do 1925 r. było to pismo zwane Kurrentschrift (inaczej Spitzschrift), a w latach 1935-1941 Sütterlinschrift (inaczej Deutsche Schrift, patrz: [1]). Do dzisiaj widać te wpływy w piśmie ręcznym starszego pokolenia Niemców.
W piśmie ręcznym większość młodszych Niemców i Austriaków mechanicznie stawia poprzeczną kreskę na literze z (tak jak czasem w polskim ż) - nawet pisząc w języku dla siebie obcym (np. angielskim lub polskim). Dzięki temu łatwo rozpoznać rękopis pisany przez osobę, dla której język niemiecki jest językiem ojczystym.
Fonetyka i fonologia vs. pisownia niemiecka

W niemieckiej pisowni występuje wiele wieloznaków, takich jak:
    * ch - oznacza w sąsiedztwie fonemów /a/, /o/, /u/ głoskę [x] (ch w polskim wyrazie chata), np. Nacht [naxt], wach [vax], w sąsiedztwie fonemów /e/, /i/ miękkie [ç], zbliżone do wymowy ch w polskim wyrazie chirurg (przykłady: ich [ʔɪç] nichts [nɪçts], Nächte ['nεçtə]), a na początku wyrazu przed fonemami /a/, /o/ oraz przed spółgłoską głoskę [k], np. Cholera ['kɔləʁa], Chrom [kʁo:m]
    * ck - oznacza głoskę [k]
    * ei i ai - zwykle oznacza dyftong /aɪ/, zbliżony do polskiego aj
    * ey i ay - zwykle oznacza dyftong /aɪ/, zbliżony do polskiego aj, np. Meyer ['maɪɐ], Bayern ['baɪɐn]
    * eu i äu - zwykle oznacza dyftong /ɔʏ/, zbliżony do polskiego oj. W wyrazach pochodzenia greckiego oznacza zawsze [ɔʏ], np. Euthanasie [ˌʔɔʏtana'zi:].
    * oi i oy - zwykle oznacza dyftong /ɔʏ/, zbliżony do polskiego oj, np. Alois ['ʔalɔʏs], Hoyerswerda ['hɔʏɐsv̥εɐda˙]
    * -ow - oznacza regionalnie długą głoskę [o:], np. Güstrow
    * ph - oznacza głoskę [f] (występuje wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia - także w imionach, np. Phase ['fa:zə], Sophie [zɔ'fi:])
    * qu - zwykle oznacza [kv̥] (zbliżone do [kf]), np. Quelle ['kv̥εlə].
    * rh - oznacza fonem /r/, realizowany jako [r], [ʀ] lub [ʁ] (występuje wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia - np. Rheumatismus [ˌʁɔʏma'tɪsmʊs])
    * sch - czytane jak polskie sz (oznacza głoskę [ʃ])
    * sp - jak polskie szp (oznacza [ʃp]), także w wyrazach obcego pochodzenia: Spartakiade ([ˌʃpaʁta'kɪ̯adə]). Litera s przed dwuznakiem ph oznacza [s]: Sphäre ['sfe:ʁə]
    * st - jak polskie szt ([ʃt]) z wyjątkiem pozycji w wygłosie - wówczas [st] (w niektórych dialektach zawsze jak szt), także w wyrazach obcego pochodzenia, np. Stratosphäre [ˌʃtʁatɔ'sfe:ʁə]
    * th - oznacza głoskę [t] (występuje wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia, np. Thema ['te:ma˙])
    * tsch - czytane jak polskie cz (oznacza [ʧ])
    * tz - czytane jak polskie c ([ʦ]) (np. w wyrazie Katze ['kaʦə])
    * ui i uy - nie występuje w pisowni standardowej, występuje jednak regionalnie - oznacza wtedy głoskę [y:], np. Duisburg ['dy:sb̥ʊʁk], Nordkirchen-Vluyn [nɔʁt'kɪʁçən 'fly:n]
Uwaga: powyższe zbitki liter mogą czasami oznaczać oddzielne głoski, jeśli użyto ich w zapisie oddzielnych morfemów, np.: beurteilen [bə'ʔuʁtaɪlən], beinhalten [bə'ʔɪnhaltən], entzückend [εnt'ʦʏkənt], entscheiden [εnt'ʃaɪdən] itp.
    * _e - oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą - w pisowni standardowej wyłącznie przez literę i (n.p. viel [fi:l]) - regionalnie także literę o (n.p. Soest [zo:st])
    * _h - oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczanej przez literę poprzedzającą (n.p. l.p. Schuh [ʃu:] l.m. Schuhe ['ʃu:ə]). Ortografia niemiecka nie jest w tym wypadku jednak konsekwentna, ponieważ często długości samogłosek nie oznacza się w piśmie. A więc na przykład chociaż w wyrazie Stühle ['ʃty:lə] ("krzesła") litera h oznacza długość samogłoski oznaczanej przez ü, tj. [y:], to już przy tej samej samogłosce w wyrazie Schüler ['ʃy:lɐ] ("uczniowie") litera h nie pojawia się w zapisie. Dodatkowo h występuje w części wyrazów również tam, gdzie jej funkcja oznaczania długości jest zbędna, ponieważ rolę tę spełniają inne litery, np. w er sieht ['ʔe:ɐ̯ 'zi:t] litera h jest zbędna z punktu widzenia oddawania w zapisie długości samogłoski [i:], ponieważ długość oznacza już dwuznak ie. O regułach użycia litery h w ortografii nie decydują więc wyłącznie względy fonetyczne, ale też historyczne oraz korelacja z innymi formami danego wyrazu (por. omówione sieht, bo sehen).
    * _i - oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą, ale występuje jedynie regionalnie w stosunku do litery o (n.p. Troisdorf ['tʁo:sd̥ɔʁf])
    * Samodzielna litera h oznacza w nagłosie spółgłoskę [h], różną od [x]. Wymowa [h] jest zbliżona do wymowy dźwięku zapisywanego w języku angielskim jako h, np. w wyrazie his.
    * Wieloznaki oznaczające spółgłoski oznaczają też krótkość samogłoski przed tą spółgłoską, np. waschen ['vaʃən] ("myć") - krótkie [a] przed spółgłoską [ʃ], oznaczaną wieloznakiem sch.
    * Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę (np. nn, ff) i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim (n.p. Sonne ['zɔnə], Schiff [ʃɪf]). Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
    * Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą samogłoskę (aa, oo lub ee) czyta się jako jeden dźwięk (jedną długą samogłoskę), inaczej niż w języku polskim (n.p. Saal [za:l], Boot [bo:t], Seele ['ze:lə]). Długa samogłoska e wymawiana jest w sposób zbliżony do polskiego ej. Natomiast samodzielne e końcowe wymawiane jest jako zredukowana samogłoska schwa. Podwójne uu występujące na przykład w wyrazie Genugtuung [gə'nu:kˌtu:ʊŋ] czyta się jednak jako dwie samogłoski ze względu na przebiegającą między nimi granicę morfemów. Z podobnych względów podwójne ii w wyrazie assoziieren w wymowie starannej oznacza dwie samogłoski: [asoʦɪ'i:ʁən]. Również podwójne ee w wyrazie beenden nie oznacza z tego powodu jednej długiej samogłoski: [bə'ʔεndən].
    * Samogłoski przed zbitką spółgłosek należącą do tego samego morfemu są zawsze krótkie, np. fast [fast] ("prawie"), ale już np. er rast ['ʔe:ʁ‿'ʁa:st] ("on pędzi/piratuje (na drodze)") z długim [a:], bo -t należy do innego morfemu (do końcówki fleksyjnej).
Końcówka -er ulega asymilacji do tzw. r zwokalizowanego [ɐ] (zjawisko to nie występuje jednak w niektórych wariantach języka niemieckiego).
    * Istnieją trzy równoprawne warianty realizacji fonemu /r/ - [r], [ʀ] i [ʁ]
    * z czyta się jak polskie c (oznacza głoskę [ʦ]), np. Zorn ['ʦɔʁn]
    * Samodzielne s czyta się jak polskie z (np. Sonne ['zɔnə]), w wygłosie jak i przed spółgłoską s (zbitki st, sp, sch omówiono wyżej).
    * Litera c występuje poza dwuznakami jedynie w nowszych zapożyczeniach (np. "Container", "Center"), imionach (np. "Claudia") i nazwach miejscowych. Oznacza głoskę [k], rzadziej [ʦ].
    * Litera ß oznacza głoskę [s], w odróżnieniu od ss (również oznaczającego [s]) występuje w zapisie po samogłoskach długich.
    * Litera v oznacza najczęściej głoskę [f] z wyjątkiem wyrazów obcego pochodzenia, w których oznacza zazwyczaj głoskę [v], np. w wyrazie Virus ['vi:ʁus].
W języki niemieckim występują też tzw. umlauty:
    * Litera ä oznacza głoskę [ε] (Äste ['ʔεstə]) lub [ε:] (ta ostatnia zastępowana jest najczęściej przez [e:], np. spät [ʃpe:t])
    * Litera ö oznacza głoskę [œ] (öffnen ['ʔœfnən]) lub [ø:] (mögen ['mø:gən]), czasem [ø] (Föderation [ˌfødεʁa'ʦɪ̯o:n])
    * Litera ü oznacza głoskę [ʏ] (Flüchtling ['flʏçtlɪŋ] lub [y:] (fühlen ['fy:lən])
Spółgłoski dźwięczne ulegają ubezdźwięcznieniu w wygłosie. Spółgłoski bezdźwięczne [p], [t], [k] wymawiane są z przydechem. Istnieją też ich nieprzydechowe odpowiedniki powstałe w wyniku ubezdźwięcznienia [b], [d] i [g] w nagłosie morfemu po spółgłosce przydechowej, np. w wyrazie abgeben ['ʔapʰke:bən] (częściej notowane jako ['ʔapg̊e:bən]) głoska [g] w nagłosie morfemu -geben traci dźwięczność, lecz nie zyskuje przydechu po przydechowym [pʰ] w wygłosie morfemu ab-.
Przed samogłoską akcentowaną w nagłosie morfemu występuje zwarcie krtaniowe [ʔ], nieoznaczane w piśmie.
    * Litera y oznacza w środku wyrazu głoskę [y:] (Lyrik ['ly:ʁɪk]), [y] (Physik [fy'zi:k]) lub [ʏ] (Sylt ['zʏlt]), natomiast na jego końcu głoskę [ɪ] (Franz Vranitzky ['fʁanʦ fʁa'nɪʦkɪ])
Niemieckie samogłoski opisuje następująca tabela (na podstawie Lagenscheidts Taschenwörterbuch Deutsch):
Samogłoski podstawowe

    przednie         centralne         tylne
przymknięte     i: • y:                 u:
prawie przymknięte         ɪ • ʏ         ʊ
półprzymknięte     e: • ø:                 o:
średnie             ə
półotwarte     ɛ/ɛ: • œ                 ɔ
prawie otwarte
otwarte     a                 ɑ:

Uwaga.Jeśli podano dwa symbole rozdzielone kropką, ten który znajduje się po lewej stronie oznacza samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną. Samogłoskom długim (z wyjątkiem ɛ:) odpowiadają samogłoski półdługie.
Istnieją też dwugłoski: /aɪ/, /ɔʏ/, /aʊ/.
Uwagi:
    * W wymowie scenicznej dyftongi niemieckie realizowane są odpowiednio jako /ae/, /oe/ i /ao/
    * Samogłoska /ɛ:/ zastępowana jest zazwyczaj przez /e:/
    * W nielicznych wyrazach obcego pochodzenia istnieje też krótka samogłoska /ø/, np. w wyrazie Föderation [ˌfødεʁa'ʦɪ̯o:n]
    * Samogłoski krótkie w wygłosie (z wyjątkiem ə) ulegają często wydłużeniu i wymawiane są jako półdługie, np. [o˙] w wyrazie Kino ['ki:no˙].
Wyrazy i zwroty zapożyczone z języka angielskiego i francuskiego wymawiana są zwykle w sposób jednakowy z wymową obcą, np. Smith ['smɪθ], Niveau [ni'vo:] lub w sposób zbliżony, np. First Lady ['fœəst 'le:dɪ] (ang. ['fə:st 'leɪdɪ]), Etui [e'tyi:] (fr. [e'tɥi])
Przykładowy tekst [edytuj]
Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geist der Brüderlichkeit begegnen.
['ʔalə 'mɛnʃən zɪnt fraɪ ʔʊnt g̊laɪç ʔan 'vʏʁdə ʔʊnt 'ʁɛçtən gə'bo:ʁən # zi: zɪnt mɪt fɐ'nʊnft ʔʊnt g̊ə'vɪsən bə'ga:pt ʔʊnt 'z̥ɔlən aɪ'nandɐ ʔɪm gaɪst d̥e:ɐ̯ 'bʁy:dɐlɪçkaɪt b̥ə'ge:gnən]
Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.

Język niemiecki zalicza się zasadniczo do typu języków fleksyjnych, przy czym odmiana rzeczownika jest stosunkowo uboga i do oznaczenia liczby i przypadka stosuje się przede wszystkim rodzajniki.
Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami - męskim, żeńskim i nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski i nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, podobnie rodzaj żeński i liczba mnoga. Są 4 przypadki - mianownik, dopełniacz, celownik i biernik, przy czym najrzadziej używany jest dopełniacz (najczęściej zastępuje się go konstrukcjami z przyimkiem).
Czasowniki mają bogatszą odmianę przez osoby, liczby, czasy i strony.
źródło: Wikipedia

Język niemiecki jest obsługiwany przez Biuro Tłumaczeń MOST