| Państwa | Języki | Kultura | Aktualności | Linki | Kontakt |
|
Państwa: - Wielka Brytania - Rosja BR> Języki: - czeski - angielski - niemiecki - ukraiński - rosyjski - włoski - rumuński - litewski - niderlandzki - hiszpański - bułgarski - francuski - grecki - szwedzki - japoński - norweski - duński Inne: - podział języków - języki indoeuropejskie |
Sanok (niem. Saanig, węg. Sánók, łac. Sanocum,
jidysz Sonik, ukr. Сянік) – miasto i gmina w
województwie podkarpackim, siedziba powiatu sanockiego.
Położone w dolinie Sanu, u podnóża Gór Słonnych w
Euroregionie Karpackim W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa krośnieńskiego. Według danych GUS z 31.12.2006, miasto miało 40 tysięcy mieszkańców. Przez Sanok biegną drogi krajowe i wojewódzkie: * 28 Zator – Wadowice – Nowy Sącz – Gorlice – Biecz – Jasło – Krosno – Sanok – Medyka, 84 do Zagórza i Leska oraz droga wojewódzka 886 przez Brzozów do Rzeszowa. Drogi powiatowe; 2212R do Bukowska oraz do Mrzygłodu. Historia Sanok został założony około X/XI wieku, w najstarszej kronice kronikarza ruskiego Nestora z roku 981 znajduje się pierwsza wzmianka o terenach, na których położony był Sanok poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął im grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią. Prawdopodobnym jest że wcześniej tereny te należały do Państwa Mieszka I. Już w połowie XII wieku był to gród obronny i ważny ośrodek administracyjny. W czasie wyprawy wojennej w 1018 r. odbił te tereny Bolesław Chrobry. Polska ponownie utraciła je w roku 1031. Z powrotem przyłączył je Bolesław Śmiały w 1069 r. Znów utracił te ziemie Władysław Herman, gdy weszły one w skład Rusi Kijowskiej. Najstarsza pisemna wzmianka o Sanoku pochodzi z czasów, gdy ziemia ta należała do książąt ruskich. Zapis w kronikach ruskich – Latopisie Hipackim z roku 1150, mówiący, że król węgierski Gejza II "przeszedł góry i wziął gród Sanok i posadnika jego i wiosek w Przemyskiem wiele zajął." W roku 1202 dochodzi w Sanoku do spotkania króla węgierskiego Emeryka z księżniczką ruską (tamże s. 480). W roku 1231 książę ruski Włodzisław Jurewicz, udaje się do Sanoka worot uhorskich (tamże s. 509). Ślady osadnictwa węgierskiego z tego okresu, widoczne są również obecnie w nazwach terenowych. W 1340 r. prawem spadkobierstwa posiadł te ziemie Kazimierz III Wielki i włączył do Rzeczypospolitej. 1339-1772 W roku 1339 (20 stycznia) książę Rusi Jerzy Trojdanowicz, Bolesław Jurij II kniaź wszej Małej Rusi, (syn księcia mazowieckiego Trojdena I, z rodu Piastów) nadał Sanokowi przywilej lokacyjny [1] na prawie magdeburskim. Po przyłączeniu Rusi Halickiej do Polski, król Kazimierz III Wielki potwierdził prawa miejskie Sanoka w roku 1366. W tym okresie powstał w mieście gotycki zamek, obecnie całkowicie przebudowany. Na zamku do poł. XVI wieku mieścił się również Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego dla całej ziemi sanockiej. 27 lutego 1377 przywilejem księcia Władysława Opolczyka darowano franciszkanom lwowskim drewniany kościół Matki Bożej poza murami miasta i dworek na klasztor. Wizyty księcia w Sanoku jako Namiestnika Rusi odnotowano jeszcze 14 grudnia 1372, 24 -31 maja 1373, 23 listopada 1374, 15 marca 1376, 23 listopada 1376, 14 października 1377, oraz w roku 1378. Organizację kościoła łacińskiego na ziemi przemyskiej i sanockiej, podporządkowanego poprzednio bezpośrednio papieżowi, przeprowadza następnie franciszkanin Eryk z Winsen. Na sanockim zamku, po śmierci Władysława Jagiełły, wiele lat zamieszkiwała jego czwarta żona, królowa Zofia Holszańska, zwana Sońką. 2 maja 1417 w Sanoku odbył się wcześniej w kościele franciszkańskim ślub Jagiełły z jego trzecią żoną Elżbietą Granowską. O zasługach królowej Bony dla miasta świadczy włączenie herbu Sforzów (wąż połykający Saracena) do herbu miasta. Okres od połowy XIV do połowy XVI wieku uchodzi za najpomyślniejszy w dziejach miasta. We wrześniu 1672 r., na skutek najazdu Tatarów na teren Bieszczadów, zniszczeniu uległ również Sanok – ocalało w nim 6 domów. Od końca XVI wieku rozpoczął się powolny upadek Sanoka. Wpłynęły na to liczne pożary, z których największy zniszczył miasto niemal doszczętnie – ocalał tylko kościół franciszkanów, 5 domów i górne przedmieście. Starostwo sanockie Starostowie i kasztelani sanoccy: * Piotr (1352), starosta * Benedykt, (Benedik, Benco, Bencone) z Sandomierza, kasztelan, starosta, od 1377 * Tomko Naschalka, starosta * Piotr Kmita z Wiśnicza (1391-1398), kasztelan lubelski, starosta sanocki * Klemens Moskarzewski z Moskorzewa (Kamieniecki), z Odrzykonia, starosta sanocki (1399-1400), kasztelan kamieniecki, podkanclerz, * Ścibor z Oględowa (1400-1410), starosta san., burgrabia samborski (1395) * Wierzbięta z Branic (1412) stolnik krakowski, starosta sanocki * Mikołaj kasztelan, od 1417, * Drużbanta z Branic (1418), starosta san. * Janusz z Kobylan(1420-1430) łowczy krakowski,starosta * Klemens Kmita (1421) z Nowego Żmigrodu herbu Szreniawa, starosta sanocki z zamku Sobień * Mikołaj z Chrząstwa Chrząstowski (1430-1437); miecznik i wojski krakowski, starosta san. * Piotr Smolnicki, ze Smolic kasztelan do 1438-1442) * Jan Kuropatwa de Laczuchow (1442-1446), starosta san. * Wojciech z Michowa (1446-1450), starosta * Mikołaj Pieniążek (sk. Mikuláš Peniažek z Vitovíc (1450-1474); podkomorzy i starosta krakowski; starosta san.; starosta spiski(od 23 marca 1454) * Jan Smolnicki, kasztelan 1463, * Jerzy Humnicki, kasztelan do 1473, * Henryk Andreas Kamieniecki, kasztelan do 1487, właściciel Odrzykonia, Kombornii * Stanisław Pieniążek z Witowic (1474-1493), starosta san. * Stanisław Kmita Sobieński, kasztelan, do 1489 * Jakub Pieniążek (1493), starosta san. * Mikołaj Kamieniecki, kasztelan od 1493-1514, wojewoda, starosta krakowski, kaszt. sandomierski, hetman w. kor., * Mikołaj Strzeszowski, kasztelan, do 1494 * Matjasz II Bal, kasztelan do 1506, właściciel Nowotańca * Stanisław Otta (Pilecki) z Pilczy (1518-1522) podkomorzy przemyski, starosta san. * Mikołaj Wolski, (1523-1548), kasztelan sandomierski, ochmistrz k. Bony, starosta san. * Klemens Kamieniecki, właściciel Odrzykonia kasztelan, do 1530 * Stanisław Stadnicki, kasztelan, do 1535, właściciel Żmigrodu Tablica upamiętniająca ostatnią obronę zamku sanockiego w 1809 roku Tablica upamiętniająca ostatnią obronę zamku sanockiego w 1809 roku * Zbigniew Sienieński, kasztelan, ok. 1547, właściciel Rymanowa * Sebastian Lubomirski starosta, do roku 1558 * Matjasz III Bal, kasztelan do 1575, właściciel Hoczwi * Jan Herburt właściciel Felsztyna, kasztelan, do 1575 * Jerzy Mniszech, starosta sanocki, ok. 1578 * Jan Drohojowski, kasztelan, 1588 * Marcin Stadnicki, kasztelan * Stanisław Bonifacy Mniszech, starosta, 1602 * Franciszek Bernard Mniszech, starosta, 1613 * Jerzy Stano, kasztelan ok. 1630 * Andrzej Drohojowski, starosta sanocki, 1652. * Jerzy Jan Wandalin Mniszech, starosta, 1661 * Andrzej Boguski, kasztelan, 1648 * Józef Wandalin Mniszech z Wielkich Kończyc, ostatni starosta grodowy 1772-1918 Fabryka wagonów i maszyn, Sanok, ul. Lipińskiego, rok 1900 (obecnie Autosan) Fabryka wagonów i maszyn, Sanok, ul. Lipińskiego, rok 1900 (obecnie Autosan) W roku 1772 mimo walk obronnych w ramach Konfederacji Barskiej, Sanok oraz ziemia sanocka weszły w ramach Rozbioru Polski skład Królestwa Galicji i Lodomerii. Jeszcze 7 lipca 1768 roku odbył się na polach między Sieniawą a Rymanowem generalny zjazd szlachty sanockiej, który zgromadził około 6000 ludzi. Ogłoszono akt konfederacji ziemi sanockiej, a na marszałka wybrano Jakuba Ignacego Bronickiego, herbu Korwin, dziedzica Nowotańca. Spod Sieniawy ruszył nowo wybrany marszałek przez Krosno do Krakowa. Jednak mimo wielkiego tego zrywu patriotycznego sanockiej szlachty nie zdołano by obronić tą ziemię nękaną wojskami rosyjskimi i austriackimi. Do roku 1772 miasto należało administracyjnie do ziemi sanockiej województwa ruskiego. Od roku 1772 należało do cyrkułu leskiego, a następnie sanockiego. Po reformie administracyjnej w roku 1864 było siedzibą starostwa i powiatu sądowego w kraju Galicja. W roku 1883 miasto liczyło 5181 mieszkańców. W roku 1898 miasto liczyło już 5559 osób (w tym wyznania rzymskokatolickiego było 2148 osób, a mojżeszowego 2536 osób), ogółem było 360 domów. W roku 1900 w powiecie sanockim mieszkało 85 698 osób, starostwo dzieliło się na 130 gmin politycznych oraz 120 gmin katastralnych. W roku 1853 miasto odwiedził cesarz Franciszek Józef I, a w roku 1915 następca tronu i przyszły cesarz austriacki Karol I. Koszary sanockie były również siedzibą dowództwa 45 Galicyjskiego Regimentu Piechoty oraz rejonem rekrutacji 13 regimentu ułanów.W dniu 3 sierpnia 1911 r., powołane zostały na terenie Sanoka Drużyny Bartoszowe, którymi kierował, jako rolnik, późniejszy generał Bronisław Prugar-Ketling rodem z Trześniowa. Pierwszym przykazaniem Drużyn było: „Przez całe życie służ sprawie oswobodzenia Polski”. W roku 1913 następuje zakup Fabryki Maszyn księcia Lubomirskiego we Lwowie oraz fuzja z Pierwszym Galicyjskim Towarzystwem Akcyjnym dla Budowy Wagonów i Maszyn w Sanoku. S. A. L. Zieleniewski staje się pierwszym w zaborze austriackim przedsiębiorstwem wielozakładowym typu koncernowego. Do roku 1939 najliczniejszą grupą narodowościową była społeczność żydowska licząca ponad 40% populacji tego miasta. Żydzi zajmowali się nie tylko handlem ( na 100 kupców, 74 było narodowości żydowskiej), ale również przemysłową ( na 100 przemysłowców różnych branż, 90 to Żydzi ). Na 30 kancelarii adwokackich 18 było żydowskich. Na 43 praktykujących lekarzy 22 było również Żydami. odznaka ochotników sanockich z roku 1918 odznaka ochotników sanockich z roku 1918 W latach 1938-1944 Sanok był siedzibą apostolskiego administratora Łemkowszczyzny Ołeksandera Małynowśkiego. 1939-1947 Dnia 12 września 1939 Sanok oraz okolice zostały zajęte przez jednostki niemieckie oraz słowackie, były to; Gebirgs-Jäger-Regiment 138, Gebirgs-Jäger-Regiment 139 oraz grupa szybka armii polowej Bernolak w składzie 3. Gebirgs-Divison. Jednostka słowacka została wycofana z Sanoka w dniu 1 października 1939 roku. Od 26 października 1939, dystrykt krakowski, powiat sanocki (Landkreis), któremu podlegały komisariaty wiejskie w Sanoku, Brzozowie i Baligrodzie, starostą był dr. Albert Schaar (Landrat-Reg. Rat). Stary kościół z Bączala Dolnego - skansen Stary kościół z Bączala Dolnego - skansen Całkowita pow. powiatu wynosiła 2585,6 km² i liczyła 245 704 mieszkańców. Powiat był najbardziej wysuniętym na południowy wschód obszarem GG. 15 listopada 1941 do powiatu sanockiego włączono 9 gmin położonych na wschód od Sanu m.in. Lesko i Ustrzyki Dolne, natomiast wyłączono gminę Rymanów, Jaśliska oraz komisariat brzozowski razem z gminami, które przyłączono do nowo powstałego powiatu krośnieńskiego. Powiat sanocki graniczył z dwoma państwami Słowacją oraz Węgrami. Do 1944 należał do krakowskiego później tarnowskiego okręgu wojskowego z nadkomendanturą polową nr 226 (Oberfeldkommandantur 226), Komendantura polowa w Sanoku oraz siedziba oddziałów Einsatzgroupp I (Einsatzkommandos I) oraz siedziba oddziału operacyjnego gestapo pod dowództwem dr. Ludwika Hahna. Przez Sanok na rzece San ustalona została granica międzypaństwowa niemiecko-sowiecka. Prawobrzeżna strona Sanoka oraz część powiatu sanockiego dostały się w okresie 1939-1941 pod okupację sowiecką. Mieszkańcy tej części powiatu oraz Sanoka zostali następnie deportowani do białoruskiej i ukraińskiej części ZSRR. W październiku 1939 władze niemieckie wysiedliły do ZSRR również mieszkających w Sanoku Żydów. Do lipca 1944 na terenie przyległym do fabryki wagonów mieściły się zakłady naprawcze sprzętu wojskowego dla amii niemieckiej pod nazwą Panzer-Instandsetzungs-Kraftfahr-Werken, Instandsetzungsgruppe "Süd" (w skrócie K-Werk) w których remontowano m.in. czołgi, wozy pancerne oraz działa. W okresie II wojny światowej w Sanoku mieściła się Komenda Obwodu AK, podzielona na 10 placówek. Komendantem Obwodu został kpt. Adam Winogrodzki ps. "Korwin". Siedzibą komendy był zamek Baronów Gubrynowiczów w Porażu. Powołano również Kierownictwo Dywersji (Kedyw). 1947-1989 Lata powojenne to równocześnie okres odbudowy ze zniszczeń, a następnie rozbudowy zakładów przemysłowych w ramach budowy gospodarki socjalistycznej. Sanoccy potentaci: Sanocka Fabryka Autobusów "Autosan" i Zakłady Przemysłu Gumowego "Stomil" zatrudniający tysiące pracowników wpłynęli w ostatnich dziesięcioleciach na znaczny rozwój miasta. Wokół starej części Sanoka powstały nowe osiedla mieszkaniowe, liczba mieszkańców wzrosła do ponad 22 tys. na początku lat 70. XX w. W pamiętnym sierpniu 1980 r. Sanok nie pozostał na uboczu wydarzeń - 29 września powstał w SFA Komitet Założycielski Niezależnych Związków Zawodowych, a 18 października Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ "Solidarność ". Rozpoczęta wtedy działalność niepodległościowa, choć przytłumiona stanem wojennym przetrwała do przełomowych wyborów w 1989 r. W 1990 r. mieszkańcy miasta po raz pierwszy po II wojnie światowej wybrali demokratycznie Radę Miejską. Od 1983 Sanok jest siedzibą władyki prawosławnej eparchii przemysko-nowosądeckiej. XXI wiek Obecnie Sanok liczy 40 tysięcy mieszkańców. Jego teraźniejszość jest wynikiem działalności wielu ludzi, którzy poprzez swoją działalność, pracę, twórczość wpłynęli na rozwój miasta. Nie sposób wymienić wszystkich. Oprócz podanych wcześniej kilku postaci należy wspomnieć również o takich artystach jak: Jan Gniewosz (poł. XIX w.), Józef Sitarz, Leona Getz i Władysław Lisowski (okres międzywojenny) oraz Roman Tarkowski, Anna i Tadeusz Turkowscy, Marian Kruczek, Zdzisław Beksiński, Władysław Szulc, Barbara Bandurka, Halina Halszka Więcek, Jerzy Wojtowicz, Anna Pilszak, a także licznych intelektualistach, reprezentujących różne dziedziny nauki: Julianie Krzyżanowskim, braciach Vetulanich, rodzinie Zaleskich czy Adamie Fastnachcie, najwybitniejszym historyku Ziemi Sanockiej. Struktura powierzchni Według danych z roku 20026, Sanok ma obszar 38,15 km², w tym: * użytki rolne: 43% * użytki leśne: 32% Miasto stanowi 3,11% powierzchni powiatu. Religia i wyznawcy Synagogi (historyczne) Synagoga Klaus Sadogóra Synagoga Klaus Sadogóra * Stara Synagoga w Sanoku * Synagoga w Sanoku * Synagoga Klaus Sadogóra * Synagoga Jad Charuzim * Synagoga przy Rymanowskiej * Synagoga na Posadzie Olchowskiej * Synagoga przy Cerkiewnej Parafie rzymskokatolickie * Dekanat Sanok I * Dekanat Sanok II Cerkiew prawosławna * Cerkiew Świętej Trójcy w Sanoku prawosławnej diecezji przemysko-nowosądeckiej. Domy modlitw zborów protestanckich * Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa zbór w Sanoku * Kościół Adwentystów Dnia Siódmego zbór w Sanoku * Kościół polskokatolicki w Sanoku Cmentarze * Cmentarz Centralny w Sanoku * Cmentarz przy ul. Lipińskiego Demografia Panorama dzielnicy Wójtostwo Panorama dzielnicy Wójtostwo Rok 1883 1939 2000 Liczba mieszkańców 5.181 15.600 41.401 Dane z 30 czerwca 20042: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni jednostka osób % osób % osób % populacja 39 663 100 20 722 52,2 18 941 47,8 gęstość zaludnienia (mieszk./km²) 1039,7 543,2 496,5 Według danych z roku 20026, średni dochód na mieszkańca wynosił 1268,26 zł. Skład Rady Miejskiej Skład Rady Miejskiej V kadencji: * Blecharczyk Wojciech (Burmistrz Miasta), 61,68% oddanych głosów w wyborach samorządowych na burmistrza miasta w dniu 12 listopada 2006 Nazwisko, imię Komitet wyborczy Babiak, Roman Zjednoczeni Samorządowcy Baszak, Janusz Platforma Obywatelska RP Bluj Maciej Wojciecha Blecharczyka – Dla Sanoka Chomiszczak, Tomasz Platforma Obywatelska RP Chrobak, Bogusław PiS Dańczyszyn, Tomasz Samorządu Ziemi Sanockiej Karaczkowski, Andrzej Zjednoczeni Samorządowcy Krynicki, Józef Zjednoczeni Samorządowcy Lewandowski, Leon Wojciecha Blecharczyka – Dla Sanoka Najsarek, Robert Towarzystwo Rozwoju Ziemi Sanockiej Oberc, Maria Wojciecha Blecharczyka – Dla Sanoka Oklejewicz, Jan Wojciecha Blecharczyka – Dla Sanoka Pawlik, Jan Wojciecha Blecharczyka – Dla Sanoka Pruchnicki, Wojciech - przewodniczący Komisji Rewizyjnej PiS Ryniak, Adam Samorządu Ziemi Sanockiej Sadowska, Janina - przewodnicząca Rady Miasta Stowarzyszenia “Wiara-Tradycja-Rozwój” Szałankiewicz-Skoczyńska, Maria Stowarzyszenia “Wiara-Tradycja-Rozwój” Tymoczko, Henryk PiS Wojewoda, Stanisław PiS Wróbel, Beata Samorządu Ziemi Sanockiej Wydrzyński, Wojciech Towarzystwo Rozwoju Ziemi Sanockiej Sanok na weekend * Skansen - w godz 9:00 - 17:00 * Zamek królewski - w godz 10:00 - 15:00 * Szlak architektury drewnianej * Kryty basen kąpielowy - 8:00 - 19:00 cały sezon * Kryte lodowisko - 9:00 - 20:00 (w sezonie zimowym) * Wyciągi narciarskie w Karlikowie i Zagórzu (10 km od miasta) Zabytki Zabytki i atrakcje turystyczne Ławeczka Józefa Szwejka, ordynansa 11 kompanii marszowej 91 pułku piechoty z Czeskich Budziejowic - rzeźba autorstwa Adama Przybysza Ławeczka Józefa Szwejka, ordynansa 11 kompanii marszowej 91 pułku piechoty z Czeskich Budziejowic - rzeźba autorstwa Adama Przybysza Będąc w Sanoku warto zwiedzić: * Zamek Królewski z XIV wieku wraz z największą w Europie kolekcją ponad 700 ikon z XVI-XX wieku * Muzeum Historyczne w Sanoku o w Muzeum Historycznym znajdują się enkolpiony znalezione podczas prac wykopaliskowych w grodzisku w miejscowości Trepcza (4 km od Sanoka) * Muzeum Budownictwa Ludowego (skansen) * zespół klasztorny i kościół franciszkanów z XVII wieku (przebudowany po pożarze w XIX wieku) * Kościół pw. Przemienienia Pańskiego z XIX wieku z płytą nagrobną starosty sanockiego Sebastiana Lubomirskiego z 1558 roku * cerkiew z dzwonnicą z XVIII wieku (obraz malowany na desce "Matka Boska z Dzieciątkiem" z XVIII w.) * eklektyczny ratusz * pomnik wojaka Szwejka (na ławeczce) * pomnik Grzegorza z Sanoka * kolekcja twórczości Zdzisława Beksińskiego * zabytkowe kamieniczki mieszczańskie (z XIX w.) * dom mansjonarski (obecnie MDK)-z XVII w. fundacji kanonika przemyskiego Franciszka Goźlińskiego * secesyjną willę rodziny Zaleskich – XIX w. * park miejski im. Adama Mickiewicza założony w 1896 roku. Usytuowany na Górze Parkowej, wyrastającej ponad miasto na wysokość 364 m n.p.m. Na szczycie Góry Parkowej (Aptekarki) w 1898 r. młodzież Sanoka usypała kopiec i umieściła na nim kamień na pamiątkę setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. Obecnie w parku budowana jest platforma widokowa. Zamek królewski w Sanoku, badania archeologiczne na dziedzińcu zamku, 2006, sierpień Zamek królewski w Sanoku, badania archeologiczne na dziedzińcu zamku, 2006, sierpień Muzeum Historyczne Muzeum Historyczne w Sanoku istnieje od 1934 roku. Jego siedzibą jest zamek królewski w Sanoku, oraz zajazd przy ul. Zamkowej z końca XVIII wieku. W swoich zbiorach ma jedną z najbogatszych kolekcji ikon w Polsce, o największej wartości artystycznej i historycznej. Posiada bogate zbiory sztuki współczesnej, głównie dzieła artystów polskich tworzących na emigracji, we Francji, przekazane muzeum w formie darów i pozyskane w drodze zakupów. Są wśród nich dzieła Jana Wacława Zawadowskiego, Wacława Żaboklickiego, Ludwika Lille, Józefa Pankiewicza, Hanny Rudzkiej-Cybisowej i Jana Cybisa, Olgi Boznańskiej i Tadeusza Makowskiego, Jana Ekierta. Kilkadziesiąt obrazów Józefa Jaremy i Marii Sperling szczególnie wzbogaciły kolekcję malarstwa współczesnego. Znaczną część kolekcji sztuki współczesnej zajmują prace artystów związanych z Sanokiem. Najwybitniejsi wśród nich to Leon Getz i Marian Kruczek. Największą i najcenniejszą jej część stanowią obrazy Zdzisława Beksińskiego. Muzeum Budownictwa Ludowego Osada naftowa z XIX wieku – rekonstrukcja w skansenie w Sanoku Osada naftowa z XIX wieku – rekonstrukcja w skansenie w Sanoku Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, jeden z największych w Polsce skansenów zasługuje na szczególną uwagę. Założone zostało w 1958. Obejmuje swym zasięgiem tereny Beskidu Niskiego, Bieszczadów i Podkarpacia, czyli obszary zamieszkane przez ludność zróżnicowaną pod względem narodowościowym i wyznaniowym. W zakresie zainteresowań Muzeum w Sanoku znajduje się kultura ludowa, budownictwo mieszkalne, gospodarcze, przemysłowe i sakralne czterech grup etnograficznych: Łemków, Bojków, Pogórzan Wschodnich i Zachodnich oraz Dolinian. Obiekty przenoszone do skansenu prezentują formy typowe dla wymienionych grup etnograficznych. Wyjątkową atrakcję skansenu stanowi ekspozycja malarstwa cerkiewnego (XVI-XIX w.), obecnie jedna z najlepszych i największych w kraju. Jednym z najcenniejszych eksponatów jest drewniany kościół przywieziony z Bączala Dolnego. Przemysł Skansen-pompa naftowa Skansen-pompa naftowa Obecnie w Sanoku działają dwa duże zakłady produkcyjne – SZPG Stomil Sanok S.A. (produkcja wyrobów gumowych) i Autosan (produkcja autobusów) oraz Sanocki Zakład Górnictwa Nafty i Gazu. Kultura Sanoccy artyści (współcześni) * Renata Filipczak - rzeźba * Justyna Kurkarewicz - rzeźba * Anna Pilszak - malarstwo * Janusz Szuber - pisarz, poeta * Halina Halszka Więcek - pisarka, poetka * Adam Przybysz - rzeźba, * Piotr Kolana - malarstwo, grafika * Władysław Szulc - malarz i fotografik * Barbara Bandurka - malarstwo * Włodzimierz Marczak - pisarz * Jacek Mączka - poeta * Artur Olechniewicz - malarz * Jan Szelc - poeta * Ryszard Kulman - poeta * Janusz Gołda - pisarz Domy kultury * Sanocki Dom Kultury * Młodzieżowy Dom Kultury * Osiedlowy Dom Kultury "Gagatek" * Osiedlowy Dom Kultury "Puchatek" * Dom Kultury "Caritas" Biblioteki * Biblioteka Miejska im. Grzegorza z Sanoka * Biblioteka PWSZ Edukacja Szkoły podstawowe * Szkoła Podstawowa Nr 1 im. gen. B. Prugara-Ketlinga * Szkoła Podstawowa nr 2 im. św. Kingi w Sanoku * Szkoła Podstawowa Nr 3 im. Tadeusza Kościuszki * Szkoła Podstawowa Nr 4 * Szkoła Podstawowa Nr 5 * Szkoła Podstawowa Nr 6 im. Jana Pawła II * Szkoła Podstawowa Nr 7 Gimnazja * Gimnazjum nr 1 * Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii * Gimnazjum nr 3 * Gimnazjum nr 4 im. 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty * Gimnazjum nr 5 Szkoły ponadgimnazjalne Widok z dzielnicy Biała Góra na miasto Widok z dzielnicy Biała Góra na miasto Sanocki rynek Sanocki rynek * I Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej * II Liceum Ogólnokształcące im. Marii Curie – Skłodowskiej * I Społeczne Liceum Ogólnokształcące * Zespół Szkół nr 1 im. Karola Adamieckiego * Zespół Szkół nr 2 im. Grzegorza z Sanoka * Zespół Szkół nr 3 * Zespół Szkół nr 4 im. Kazimierza Wielkiego * Zespół Szkół nr 5 im. Ignacego Łukasiewicza Szkoły policealne * Podkarpacka Szkoła Przedsiębiorczości * Szkoła Policealna dla Dorosłych nr 1 * Szkoła Policealna dla Dorosłych nr 3 * Zespół Szkół Medycznych im. Anny Jenke Szkoły wyższe * Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Sanoku Inne * Centrum Doskonalenia Nauczycieli * Centrum Kształcenia Praktycznego * Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. im. Wandy Kossakowej Sport Obiekty sportowe zespół rekreacyjno-sportowy (hotel, pływalnie, hala widowiskowo-sportowa, tor do jazdy szybkiej, Sanok-Błonia przy drodze E28 zespół rekreacyjno-sportowy (hotel, pływalnie, hala widowiskowo-sportowa, tor do jazdy szybkiej, Sanok-Błonia przy drodze E28 * Hala widowiskowo-sportowa "ARENA SANOK" * zespół basenów kąpielowych (krytych i na wolnym powietrzu) * stadion "Wierchy" * kilka boisk piłkarskich * korty tenisowe * lodowisko * tor do łyżwiarstwa szybkiego * W pobliskich miejscowościach (Karlików, Wujskie, Weremień, Rymanów) istnieje też wiele wyciągów narciarskich. * MOSiR Sanok Sanockie kluby sportowe * KH Sanok (hokej – ekstraliga) * MKS Stal Sanok (piłka nożna – IV liga), * ZKS Stomil-Sanoczanka (zawodnicy zdobywali tytuły mistrzów świata w wyciskaniu leżąc, podnoszeniu ciężarów, siatkówce) * SKŁ Górnik (łyżwiarstwo szybkie) * TS Zryw (łyżwiarstwo szybkie) * Sanocki Klub Tenisowy(tenis ziemny) * Towarzystwo Sportowe Volleyball Sanok (siatkówka – III liga, zał. 2004) * Sanocki Klub Karate Kyokushinkai (zawodnicy zdobywali tytuły mistrzów Polski) * ZKS Komunalni (lekkoatletyka) * Klub kolarski "TimXTrim" * Bieszczadzkie Towarzystwo Żeglarskie * Towarzystwo Sportowe Sanoczanka PBS Bank * Sanocki Klub Rajdowy * Sekcja Judo UKS Pantera Ważniejsze imprezy sportowe w Sanoku * Mistrzostwa Świata do lat 18 w hokeju na lodzie * 76 Mistrzostwa Polski w podnoszeniu ciężarów Ludzie związani z Sanokiem * Grzegorz z Sanoka (1407-1477) – arcybiskup lwowski * Jan Grodek (ur. ok. roku 1484) – dziewięciokrotny rektor UJ (XVI w.) * Sebastian Herburt – (ur. ok. 1490 – zm. ok. roku 1543), kompozytor * Jan Herburt – (1524-1577), humanista, dyplomata, kasztelan sanocki * Zygmunt Gorazdowski (1845-1920) – święty Kościoła katolickiego * Zygmunt Gniewosz von Olexów, austriacki pułkownik, dowódca 13 Regimentu Ułanów, 1874 * Adam Dembicki von Wrocień (1849-1933) – austriacki feldmarszałek, dowódca obrony Budapesztu San San * Josef Herzig (1853-1926) – profesor chemii na Uniwersytecie w Wiedniu * Broncia Koller-Pinell (1863-1934) – malarka, zm. w Wiedniu * Tadeusz Tertil (1861-1925), burmistrz Tarnowa, poseł na Sejm Krajowy w Wiedniu * Adam Didur (1874-1946) – polski śpiewak operowy * Bronisław Prugar-Ketling (1891-1948) – generał dywizji Wojska Polskiego, (ur. w Trześniowie, do szkoły uczęszczał w Sanoku). * Orest Lenczyk (ur. 1942) - polski piłkarz i trener piłkarski * bł.Anastazy Pankiewicz Jakub 18821942 w Nagórzanach koło Sanoka, zm.w Dachau),polski duchowny katolicki, bernardyn, błogosławiony Kościoła katolickiego. * Zygmunt Łempicki (1886-1943) – historyk, germanista * Kazimierz Świtalski (1886-1962) – premier Polski * Benjamin Katz (1907-1968) – tłumacz literatury perskiej, rektor Uniwersytetu w Tel Awiwie * Jan Łożański (1912-1990) - kurier wojenny * Adam Fastnacht (1913-1987), historyk, kustosz Ossolineum * Kalman Segal (1917-1980) – pisarz, zm. w Izraelu * ks. prałat Zdzisław Peszkowski(1918-2007) – kapelan Rodzin Katyńskich i Pomordowanych na Wschodzie * Stefan Szlaszewski, płk. dyp., dowódca 2 PSP, * Antoni Żubryd (1918-1946) - kapitan WP, partyzant * Marian Pankowski (ur. 1919) – pisarz, dramaturg, tłumacz * Zdzisław Beksiński (1929-2005) – malarz * Janusz Szuber (ur. 1948) - poeta * Jacek Rogowski (ur. 1956) - filozof, malarz, nauczyciel * Halina Halszka Więcek (ur. 1956) – poetka, działaczka społeczna * Tomasz Beksiński (1958-1999) – prezenter radiowy, dziennikarz, tłumacz * Artur Andrus (ur. 1971) – dziennikarz i poeta * Dariusz Prosiecki - dziennikarz Fakty-TVN Media * TV Sanok (zdobywca kilku Kryształowych Ekranów) * TVP Odział Rzeszów, Redakcja w Sanoku * Radio Bieszczady * Tygodnik Sanocki, tygodniksanocki.eu * Pierwszy Portal Regionalny, esanok.pl * Portal Regionalny, isanok.pl * Głos Ziemi Sanockiej * Sanocka.pl * Młodzieżowy Miesięcznik Kulturalny "LUPA" Dzielnice Sanoka * Śródmieście * Błonie * Zatorze * Dąbrówka * Wójtostwo * Posada * Olchowce * Biała Góra * Szklana Górka * Kiczury * Podgaje * Łany (Porcelana) * Jerozolima * Okołowiczówka Komunikacja w Sanoku Sanok posiada 3 stacje kolejowe: Sanok, Sanok Miasto i Sanok Dąbrówka. Pociągi spalinowe kursują stąd do Zagórza, Jasła oraz Chyrowa na Ukrainie a sezonowo także do Warszawy. Kolej odgrywa rolę drugorzędną. W Sanoku istnieje także Miejska Komunikacja Samochodowa, której autobusy obsługują linie miejskie oraz linię podmiejską do Zagórza. Ważną rolę odgrywa przedsiębiorstwo PKS Connex Sanok (Veolia Transport), obsługujące linie międzymiastowe, lokalne i dalekobieżne. Ważniejsze trasy obsługiwane przez Veolię to Warszawa, Kraków, Lublin, Gliwice, Rzeszów, Przemyśl, Zakopane, Ustrzyki Dolne, Ustrzyki Górne, Lesko i Jarosław, a sezonowo także Gdańsk i Kołobrzeg. W 2007 Veolia uruchomiła linię Sanok - Lwów przez Krościenko. Oprócz tego w Sanoku działa kilkunastu przewoźników prywatnych obsługujących linie dalekobieżne do Warszawy, Krakowa i Lublina a także lokalne (m.in. do Bukowska, Czaszyna, Komańczy, Zagórza, Niebieszczan i Brzozowa). Biuro Tłumaczeń MOST obsługuje miasto Sanok |
